Cuộc đời bạn không hề ngẫu nhiên — tất cả đều do nhân quả

Trí tuệ là sự nghiệp của đời ta

Đức Phật dạy chúng sanh tu hành phải trở về thực tại. Thực tại chính là giây phút hiện tiền này — lìa bỏ những ảo vọng của tương lai, giữ tâm không vọng động.

Trên con đường tu dưỡng đạo nghiệp, có hai tài sản quý báu nhất:

1. Trí tuệ — tối thượng
2. Phước báo

Khẩu hiệu của người hành giả luôn là: “Trí tuệ là sự nghiệp của đời ta.”

Đức Phật cũng hằng chỉ dạy như vậy. Nếu thiếu vắng trí tuệ dẫn đường, chúng sanh sẽ mãi chìm đắm trong luân hồi sanh tử vô số kiếp, chịu khổ cực không kể xiết. Khi chứng đắc Vô Thượng Bồ Đề, ánh sáng trí tuệ bừng tỏ, hành giả sẽ thấu suốt:

• Việc gì đáng làm, việc gì nên tránh
• Người nào đáng kết duyên, người nào nên lánh xa

Nghiệp gắn liền với cuộc sống

Trong đời thường, nhiều người thường than thở: “Những điều ta lo sợ cứ tìm đến, còn điều ta mong mỏi lại biệt tăm.”

Đó chính là biểu hiện của nghiệp lực. Oan gia ngõ hẹp gặp lại nhau vậy.

Nghiệp lực luôn luôn gắn liền với đời sống của mỗi người. Dưới sự dẫn dắt của nghiệp quả, những gì phải đến tất sẽ tự đến, muốn tránh cũng không thể tránh.

Tất cả mọi việc trên đời — dẫu là thiện nghiệp hay ác nghiệp — đều tự vận hành tìm đến. Khi thiện nghiệp đã sâu dày, dẫu không cầu may mắn thì phước lành vẫn tự tìm về. Dẫu không lo sợ tai ương thì rủi ro vẫn tự động lánh xa.

Người thế gian gọi sự may mắn là gặp được quý nhân giúp đỡ. Nhưng quý nhân từ đâu mà có? Đó là quả lành từ nhân duyên tốt đẹp trong quá khứ mà ta đã gieo trồng với họ. Nhân xưa gặp quả nay, duyên cũ hội ngộ ở hiện tại.

Quá khứ dẫn đến hiện tại

Tất cả những gì hành giả sở hữu trong hiện tại đều là kết quả của quá trình tích lũy từ quá khứ. Nhìn rộng ra:

Những hành giả đang ngồi trong đạo tràng nghe pháp hôm nay, nghĩa là từ kiếp xa xưa nào đó đã từng phát tâm lành, gieo trồng căn lành nơi cửa Phật. Nhân duyên sâu dày ấy dẫn dắt họ hội ngộ tại đây.

Khi nhân duyên lành chín muồi, người nghe pháp sẽ cảm thấy vô cùng gần gũi, thân thuộc và sinh tâm hoan hỷ. Đó chính là dấu hiệu của hạt giống lành từ thuở xưa gieo xuống nay nảy mầm.

Hòa thượng chia sẻ rằng: trước khi xuất gia, Ngài vừa nghe tụng Kinh A Di Đà liền tự thuộc lòng, nghe Chú Đại Bi cũng tự khắc ghi vào tâm. Khi bước chân vào chốn thiền môn, Ngài nhìn mọi cảnh vật đều thấy quen thuộc như thể đã từng sinh sống ở nơi này từ lâu lắm rồi.

Hai loại oan gia trong hiện tại

Khi đối mặt với một người mà tự nhiên sinh tâm ghét bỏ, chớ vội tạo thêm nghiệp mới bằng sự bực tức, oán hận. Đó chính là oan gia trái chủ từ quá khứ tìm đến đòi nợ cũ. Đức Phật hằng khuyên răn:

Hãy dùng lòng từ bi để hóa giải và đền trả nợ xưa, quyết không gieo thêm nghiệp mới.

Nếu cứ oán trách rằng “tại sao vô cớ nhục mạ tôi, vô cớ phỉ báng tôi” rồi nổi giận mắng lại, ấy là tự mình cột chặt thêm sợi dây nghiệp chướng trói buộc đời mình.

Chuyện nợ duyên vợ chồng

Một nữ Phật tử sinh tiền từng đến than thở với Hòa thượng:

“Con uất ức lắm thưa Thầy. Thuở chồng con còn đi học, gia cảnh nghèo khó, con chẳng dám ăn tiêu, chắt chiu từng đồng lo cho ông ấy ăn học thành tài. Giờ đây công thành danh toại, ông ấy lại hắt hủi, bạc bẽo với con.”

Hòa thượng ôn tồn giải thích:

“Đó là bởi bà mắc nợ ông ấy từ kiếp quá khứ. Cho nên kiếp này vừa gặp lại, bà phải lo cung phụng để đền trả nợ xưa. Thứ hai, tình cảm ấy vốn bắt nguồn từ lòng tham vọng muốn chiếm hữu làm của riêng. Tình thương phát xuất từ tâm ích kỷ và ái dục thì không bao giờ mang lại kết quả tốt đẹp.”

Quy luật ngũ suy tướng

Phước đức của một người là điều quan trọng nhất. Người mang tướng phước đức luôn được mọi người tôn kính, quý trọng. Nhưng phước báu ấy có tồn tại mãi mãi nếu không lo vun bồi? Đức Phật dạy về quy luật Ngũ suy tướng hiện — khi phước trời đã cạn, năm tướng suy hao sẽ xuất hiện, tướng nghiệp xấu ác hiện hình, báo hiệu phước lành đã hết.

Trên bước đường tu tập, khi có phước thì càng phải tích lũy thêm phước. Hòa thượng kể câu chuyện thời trẻ, khi Ngài có được mấy quả xoài ngon, Ngài không giữ riêng cho mình mà đem chia sẻ cho các vị đồng tu. Nhờ đức tính rộng lượng, biết sớt chia, hành giả luôn được đại chúng quý mến.

Kẻ bỏn xẻn ăn lén — không ai thương kính

Trái lại, có những người ích kỷ — có món ngon vật lạ liền giấu kín trong túi, đợi đến đêm tối không có ai mới mang ra ăn lén ăn lút.

Người giấu giếm vì sợ người khác ăn mất phần mình, nhưng thực ra làm sao che mắt được thế gian? Khi người khác trông thấy cảnh ăn lén ăn lút ấy, làm sao khởi lòng tôn kính cho được?

Lo, buồn, sợ — con đường dẫn xuống ác đạo

Đức Phật răn dạy hàng giả:

• Không lo — vì việc đã đến, lo nghĩ cũng vô ích
• Không buồn — buồn phiền chỉ làm hao mòn thân tâm, dễ đọa lạc vào u tối
• Không sợ — sợ hãi không giúp tránh được nghiệp quả

Đây chính là con đường dẫn đến an lạc.

Khi bị người khác hành hung, xúc phạm mà tâm ta vẫn bình thản, không khởi lòng oán giận, coi như nợ cũ từ quá khứ nay đã đền trả xong. Trả xong quả cũ thì quyết không gieo nhân mới.

Đây gọi là pháp môn Lạc Trú — an vui tự tại ngay trong giây phút hiện tại.

Câu chuyện ngày 30/4/1975

Vào ngày 30/4/1975, có một vị tăng rất lo lắng cho sự an nguy của Hòa thượng. Thấy Hòa thượng vẫn thản nhiên tụng niệm kinh Pháp Hoa, vị ấy bèn bảo:

“Họa lớn cận kề rồi mà Ngài vẫn không lo nghĩ gì sao!”

Nhưng chính người hay lo lắng, sợ hãi ấy về sau vượt biên rồi mất tích.

Trong những biến động của cuộc đời, kẻ giàu sang ở chế độ cũ vì tiếc nuối tài sản mà lo âu, sầu khổ đến đứt mạch máu não mà chết. Trái lại, người nghèo khó chẳng có gì để mất lại sống thản nhiên, không lo nghĩ.

Diệt Tận Định và Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội

Diệt Tận Định (Tiểu Thừa)

Có những hành giả tu tập theo pháp bế quan — mắt không thấy, tai không nghe, ý niệm đứng yên, tâm không dao động trước mọi biến đổi xung quanh. Trạng thái này gọi là Diệt Tận Định.

Trước khi Đức Phật đản sanh, pháp định này đã hiện hữu trong Kỳ Na Giáo. Thánh Gandhi thời kỳ bị giam cầm trong ngục tù đã thực hành pháp định này và nói: “Người Anh chỉ có thể hành hạ được thân xác của ta, chứ không bao giờ chi phối được tinh thần của ta.” Đó là lúc tâm thức vượt thoát khỏi sự ràng buộc của thân xác.

Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội (Đại Thừa)

Đức Phật sau khi trải nghiệm tất cả các tầng thiền định đương thời, nhận thấy vẫn chưa đạt đến cứu cánh. Cuối cùng, Ngài chứng đắc một định lực tối cao — Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội:

• Nhập định → Hóa Phật hiện tiền
• Sắc diện sáng rực, trí tuệ vô biên, thấu suốt vạn pháp

Đức Phật thường vào định này để khai mở huệ nhãn. Người tu học Phật pháp cần hướng tới những định lực chân chánh của Phật.

Cảnh báo: Có những người thực hành sai lầm pháp môn gọi là xuất hồn — thân xác ngồi yên nhưng thần thức xuất ra ngoài. Nếu thần thức không thể trở về xác, người đó sẽ rơi vào trạng thái điên cuồng vô ích. Người xuất hồn sắc mặt thường tái mét, trong khi bậc nhập định chân chánh diện mạo luôn hồng hào, sáng rực rỡ.

Túc Mạng Minh — thấu suốt kiếp quá khứ

Khi tâm thức đi vào định cảnh thanh tịnh, hành giả mới thấu suốt mối duyên nợ giữa mình và người khác qua nhiều đời nhiều kiếp; hiểu được vì sao vừa gặp liền sinh lòng yêu thương hay oán ghét. Trí tuệ này gọi là Túc Mạng Minh.

Biết rõ quá khứ để làm gì? Để sống một đời tỉnh thức và giải quyết oán kết một cách đúng đắn nhất:

• “Đây là quan gia từ kiếp trước — ta phải phát tâm hóa giải.”
• “Họ đối xử tệ bạc với ta — vì kiếp trước ta mắc nợ họ. Nay ta càng phải đối đãi tốt để tiêu trừ nghiệp cũ.”

Bố thí cần có trí tuệ dẫn đường

Việc bố thí nếu thiếu đi trí tuệ soi sáng đôi khi lại phản tác dụng, gây hại cho người nhận.

Giúp đỡ một học trò nghèo khó nhưng có chí tiến thủ, hiếu học là gieo nhân lành, giúp người ấy thành tài, giúp ích cho xã hội.

Tuy nhiên, nếu trợ giúp quá nhiều, nuông chiều vô điều kiện sẽ dễ khiến người nhận nảy sinh tâm ỷ lại, hư hỏng. Khi đó, người bố thí sinh lòng tức giận, thất vọng, rồi đóng cửa lòng không muốn giúp đỡ ai nữa.

Câu chuyện cụ Mai Thọ Truyền

Thuở Hòa thượng chuẩn bị sang Nhật Bản du học, Ngài đến chào cụ Mai Thọ Truyền (Hội trưởng Hội Phật Học Nam Việt). Cụ thẳng thắn chia sẻ:

“Nếu Thầy ở lại tu hành, cần bất cứ thứ gì tôi cũng sẵn lòng cúng dường. Nhưng nếu Thầy đi Nhật Bản du học, một đồng tôi cũng không giúp.”

Hòa thượng mỉm cười đáp: “Tôi đến đây để chào cụ chứ không có ý xin tiền.”

Hỏi ra mới biết, trước đó cụ từng cúng dường cho một vị Tăng đi du học Nhật Bản. Nhưng vị ấy sau khi tốt nghiệp đã hoàn tục, lập gia đình và ở lại làm công chức bên đó. Từ sự việc ấy, cụ sinh lòng ác cảm với chư Tăng đi du học.

Hòa thượng thấu hiểu nỗi lòng của cụ, nhưng Ngài tự hứa với lòng: nhất định phải trở về phụng sự quê hương. Và Ngài đã thực hiện đúng lời nguyện ấy.

Hiện tại quyết định tương lai

Một người siêng năng, thông minh, đức độ ở hiện tại thì tương lai chắc chắn sẽ tươi sáng.

Kẻ lười biếng, thiếu đạo đức, u tối ở hiện tại thì tương lai khó tránh khỏi cảnh khốn cùng.

Nhìn vào hiện tại có thể đoán biết được tương lai. Mũi tên đã bắn đi, nhất định sẽ hướng về đích.

Đến bậc quả vị tối cao, Đức Phật chứng đắc tam minh: Túc Mạng Minh, Lậu Tận Minh, Thiên Nhãn Minh. Người tu tuy chưa bằng Phật nhưng cũng có thể quán sát nhân quả hiện tiền để không phạm sai lầm, không oán trời trách đất mà nhìn thẳng vào sự thật trước mắt.

Pháp Hoa Tam Muội

Bậc cao hơn, Bồ Tát Phổ Hiền dạy: “Trong một niệm, ta thấy rõ cả ba đời.”

Quá khứ, hiện tại và tương lai hội tụ trong một niệm tâm thanh tịnh, thấy rõ vạn pháp không hề sai chạy. Đó chính là cảnh giới Pháp Hoa Tam Muội.

Khởi đầu từ việc thực hành Hiện Quán Lạc Trú quán sát vạn vật, dần dần đi đến chứng đắc Pháp Hoa Tam Muội.

Tuyền Đà La Ni

Trước khi chứng đắc Pháp Hoa Tam Muội, người tu hành sẽ đạt được Tuyền Đà La Ni — năng lực xoay chuyển dòng tâm thức hướng về thiện lành:

• Muốn tư duy điều gì → điều đó lập tức hiển hiện rõ ràng
• Cần thấu suốt việc gì → trí tuệ tự khắc khai mở
• Trái lại, người phàm phu thì những niệm ác, niệm tạp không cần thiết cứ liên tục hiện hành, muốn dứt bỏ mà không thể được.

Bậc chứng đắc Tuyền Đà La Ni sẽ gạn lọc tâm thức, quên sạch những điều xấu ác vô ích, chỉ lưu giữ những chủng tử thiện lành, sáng suốt.

Niệm Phật Tam Muội

Có những người miệng niệm Phật, tay lần chuỗi nhưng tâm trí lại dong ruổi đầu ghềnh cuối bãi. Đó là việc tu hành sai lệch.

Niệm Phật chân chánh phải đạt đến trạng thái Tam Mật Tương Ưng:

• Thân (tay) — lần chuỗi trang nghiêm
• Khẩu (miệng) — niệm danh hiệu Phật rành rẽ
• Ý (tâm) — chuyên chú không tạp niệm

Ba nghiệp thân, khẩu, ý hợp nhất sẽ đưa tâm vào định, chứng đắc Niệm Phật Tam Muội, hiển hiện cảnh giới Cực Lạc trước mắt.

Hòa thượng Trí Tịnh sinh tiền từng chia sẻ với Hòa thượng Thích Trí Quảng rằng: khi Ngài chuyên tâm niệm Phật, Ngài thấy Đức Phật A Di Đà hiện tiền đứng trước mặt. Người có sức tập trung cao độ sẽ thấy Phật, thấy Bồ Tát Quán Thế Âm và thế giới Cực Lạc. Người tu đạt cảnh giới này chắc chắn sẽ được vãng sanh.

Tham vọng mù mắt — sai lầm lớn nhất của chúng sanh

Đa số chúng sanh chìm trong sầu khổ là bởi hai lẽ:

• Khát vọng tương lai quá lớn mà không dựa trên thực lực hiện tại
• Tiếc nuối quá khứ đã qua — chuyện cũ đã lùi xa không bao giờ trở lại

Giây phút hiện tại mới là quan trọng nhất — là con người chân thật của chúng ta.

Quá khứ gieo nhân lành thì hiện tại ắt gặt quả ngọt. Nếu hiện tại không nỗ lực tu dưỡng mà mong cầu tương lai tốt đẹp — đó là điều không tưởng.

Hòa thượng kể về những người bạn đồng tu thuở xưa mang tham vọng quá lớn, hoài bão vĩ đại. Nhưng mấy chục năm sau gặp lại, cuộc đời họ trôi qua vô ích, mọi ước mơ đều tan thành mây khói. Họ ngậm ngùi thừa nhận sự thất bại của mình.

Câu trả lời từ Phật pháp

Phật pháp luôn thực tế:

“Người vẽ ra tương lai tươi đẹp mà không dựa trên thực tại của bản thân là ảo vọng. Thực tại là gì? Đạo đức của ta đến đâu? Trí tuệ của ta đến đâu? Năng lực phụng sự của ta thế nào?”

• Đạo đức lớn → đại chúng tôn kính → làm nên việc lớn
• Trí tuệ rộng → giải quyết mọi việc tròn trịa
• Năng lực có → ắt được mọi người thỉnh cầu gánh vác việc chung

Trái lại, kẻ mang tham vọng mù quáng thường tự phụ: “Tôi có tài, có đức, chỉ vì thời thế không trọng dụng mà thôi.” Đó là cái nhìn sai lầm. Nếu thực sự có đức độ và tài năng, xã hội tự khắc sẽ thỉnh cầu, cung nghênh. Kẻ đạo đức kém cỏi, năng lực yếu kém mà chỉ giỏi biện thuyết, sớm muộn cuộc đời cũng đi vào ngõ cụt.

Đừng làm kẻ vô dụng hại đời

Đời người chia làm ba hạng:

1. Hữu dụng — làm việc lớn giúp đời, hoặc ít nhất cũng tự nuôi sống bản thân và giúp đỡ xung quanh
2. Vô dụng — sống hoài phí, không giúp ích được gì cho ai
3. Phá hoại — gieo rắc tai ương, tệ hại nhất

Sinh ra nơi đời, dẫu không thể đóng góp làm đẹp cho cuộc sống thì ít nhất cũng đừng gieo thêm uế trược, tội lỗi. Người gieo điều xấu ác tất sẽ tự chuốc lấy sự đọa lạc.

Bốn nghiệp căn bản dẫn tới sa đọa

Đức Phật chỉ rõ tâm tánh con người bị đọa lạc vào ba đường ác là do:

• Tham lam vô độ
• Sân hận, hung dữ
• Ngu si tăm tối
• Ngoan cố, cố chấp

Kẻ vừa ngu si lại vừa ngoan cố, đi đến đâu cũng bị người ghét bỏ, xa lánh.

Hiện Quán: Quán sát con người thực tại

Hòa thượng kể câu chuyện của chính Ngài:

“Tôi thích sống ở thành phố Hồ Chí Minh, nơi có khí hậu ôn hòa quanh năm. Khí hậu miền Bắc có những mùa lạnh giá hoặc nồm ẩm khiến đồ đạc, máy móc dễ hư hỏng.”

Được sống trong môi trường thuận lợi, khí hậu ôn hòa — đó đã là một niềm hạnh phúc lớn.

Phương pháp Hiện Quán là gì? Là quán sát thực tại xung quanh và chính bản thân mình:

• Ta đang đứng ở vị thế nào?
• Ta cần phải làm gì ngay lúc này?

Nhờ ứng dụng phương pháp Hiện Quán từ thuở thiếu thời, vượt qua bao cảnh nghèo khó và gian nan, Hòa thượng mới từng bước tiến tu trên đường đạo. Thuở nhỏ tuy thiếu thốn về vật chất nhưng Ngài may mắn có sức khỏe tốt. Ngài đã dùng chính sức lực ấy để phụng sự đạo pháp và nhân sinh.

Mấy quả xoài và bài học công đức

Trên đường đi, thấy người già gánh nặng, ta chủ động xách giùm một tay. Đó là lúc gieo thiện duyên.

Hòa thượng kể kinh nghiệm thời trẻ sống chung với các vị Tăng già đau yếu: Ngài luôn phát tâm gánh vác công việc: “Thưa Thầy, để con làm việc này giúp Thầy.” Công việc tuy nặng nhọc nhưng Ngài luôn cảm thấy an lạc khi được chư Tôn đức thương mến.

Một mùa an cư kết thúc, vị Tỳ kheo già được Ngài giúp đỡ năm xưa trở về quê. Một thời gian sau, vị ấy lặn lội lên thành phố tặng cho Ngài mấy quả xoài làm quà quê. Món quà tuy nhỏ bé nhưng chứa đựng tình đạo nghĩa thiết tha — đó chính là hoa trái thiện nghiệp gieo trồng từ quá khứ.

Nếu thuở ấy không phát tâm giúp đỡ vị Tăng già, chắc chắn kiếp này không thể gặt hái quả ngọt của tình nghĩa.

Từ mấy quả xoài ấy, hành giả nhận ra đạo lý: “Ta đã có chút phước lành rồi, nay cần đem phước lành ấy chia sẻ để gieo trồng thêm phước đức.” Bố thí là phương pháp dứt trừ tâm bỏn xẻn, keo kiệt.

Bố thí vật ngoài thân

Có một nữ Phật tử sinh tiền nói với Hòa thượng: “Con có mấy chục bộ áo dài đẹp cất trong tủ mà không bao giờ mặc đến.” Hòa thượng khuyên: “Bà hãy đem tặng cho những người nghèo cần dùng.” Nhưng bà Phật tử ấy lại sinh lòng bỏn xẻn, không chịu bố thí.

Hằng ngày bà ngồi ngoài chợ buôn bán vất vả, làm gì có thời gian mặc áo dài. Thấy đẹp thì mua về tích trữ rồi để mặc cho hư hỏng.

Đức Phật dạy:

• Cái ta không dùng đến nhưng người khác đang cần — hãy đem cho. Ta sẽ có phước báu.
• Cái ta đang cần dùng nhưng người khác cần hơn — hãy đem nhường. Người nhận sẽ vô cùng kính quý ta.

Một miếng khi đói bằng một gói khi no.

Mấy quả xoài Hòa thượng nhận được, đối với một học tăng nghèo khó thời ấy là vật phẩm vô cùng quý giá. Nhưng nhìn thấy các vị đồng tu mong muốn được ăn, Ngài liền đem biếu tặng. Nhờ đó, tình đạo hữu càng thêm thắt chặt.

Trí tuệ phát sanh từ sự chuyên cần

Trí tuệ vốn phát sanh từ sự học hỏi, đọc tụng kinh điển và siêng năng tư duy quán chiếu.

Có những người bạn đồng tu thuở trẻ ham chơi, chỉ giỏi bàn luận việc thế sự ngoài lề. Tương lai của họ sau này đều khép lại trong u tối.

Tương lai của mỗi người được quyết định bởi uy tín và sự nỗ lực chân thật ở hiện tại.

Người thực học thực tu, có đóng góp giá trị cho đạo pháp và xã hội luôn được mọi người tôn kính, trọng dụng.

Vé số và tham vọng viển vông

Nhiều người cả đời dành dụm tiền bạc đem mua vé số với mong muốn đổi đời. Nhưng mua hoài mua hủy mà chẳng bao giờ trúng.

Nếu có chút trí tuệ quán sát sẽ nhận ra:

• Hàng triệu tờ vé số mới có một tờ trúng giải độc đắc.
• Cơ hội ấy bao giờ mới đến lượt mình?
• Kẻ mua vé số trúng hụt vài con số lại nảy sinh tâm lý tiếc nuối, tiếp tục dốc hết tiền của mua tiếp, cả đời chìm trong tham vọng viển vông.

Đó là thực tế cuộc đời.

Hai sai lầm dẫn tới khổ đau của chúng sanh

1. Hướng tới tương lai viển vông, không thực tế → ước mơ tan thành mây khói
2. Tiếc nuối quá khứ đã qua → đánh mất hạnh phúc ở hiện tại

Hạnh phúc chân thật nằm ngay ở giây phút hiện tại này, nhưng chúng sanh lại hoài phí bỏ qua.

Giữa dòng đời bận rộn, chỉ cần một phút giây tâm trí lắng dịu, thanh tịnh — đó chính là hạnh phúc tối thượng.

Hạnh phúc trong công việc phụng sự

Thuở thiếu thời theo hầu cận Hòa thượng Thiện Hoa trong giai đoạn khó khăn nhất, Hòa thượng chứng kiến bậc tiền bối làm việc không quản mệt mỏi, luôn giữ đúng giờ giấc và tìm thấy niềm an lạc sâu xa trong công việc phụng sự chánh pháp.

Niềm sung sướng của con người chính là được cống hiến, được làm công việc mà mình yêu thích.

Đời người hành giả: được học tập là hạnh phúc, được làm việc phụng sự là hạnh phúc. Kẻ sinh ra không được học hành giáo pháp là một nỗi bất hạnh lớn. Học xong mà không có cơ hội làm việc phụng sự cũng là sự hoang phí một đời người.

Kết luận: Bắt đầu từ con người thực tại

Hiện Quán Lạc Trú — bốn chữ thiêng liêng:

• Hiện: Hiện tại
• Quán: Quán sát
• Lạc Trú: An vui trú xứ nơi này

Quán sát ngay trong hiện tại để có sự an vui tự tại ở hiện tại. Giây phút hiện tiền này chính là giây phút quan trọng nhất của đời người.

• Nhận biết rõ mình đang đứng ở vị trí nào.
• Đứng ở vị trí ấy thì bản thân nên làm gì để lợi đạo ích đời.
• Làm được việc lành gì thì chuyên tâm hướng vào đó mà làm.
• Có làm đúng chánh pháp thì công đức mới sinh ra, nghiệp chướng mới tiêu trừ.

Cuộc đời bạn không hề ngẫu nhiên — tất cả đều là nhân quả. Hiện tại là quả của quá khứ, và là nhân của tương lai.